Ở Thụy Sĩ, bạn có thể thương chuột lang hết lòng, mua cỏ khô loại ngon, dựng chuồng rộng như căn hộ mini mà vẫn bị coi là sai. Lý do là nó chỉ có một mình. Quy định bảo vệ động vật có hiệu lực từ tháng 9/2008 yêu cầu chuột lang phải sống ít nhất theo cặp. Từ quy định ấy, một dịch vụ nghe như đùa đã ra đời: cho thuê chuột lang làm bạn.
Vì sao chuột lang ở Thụy Sĩ không được sống một mình?
Bộ quy định dài 182 trang và một ý tưởng khá tình cảm
Ngày 1/9/2008, Thụy Sĩ cho áp dụng Luật Bảo vệ động vật cùng Pháp lệnh hướng dẫn. Theo một tài liệu của hiệp hội nuôi chuột lang, liên bang giao việc thực thi cho các bang, và bác sĩ thú y của bang là người chịu trách nhiệm. Bộ pháp lệnh này dày 182 trang. Bên trong có một đoạn riêng về chuột lang: Cục An toàn thực phẩm và Thú y liên bang mô tả chúng là loài rất thích sống bầy đàn, không được nuôi riêng lẻ.
Lý do pháp lý nghe cũng khá giản dị. Trong phần giải thích pháp lệnh, cơ quan soạn thảo nhắc rằng những loài sống theo xã hội cần đồng loại, vì giao tiếp với nhau là một phần hành vi bình thường của chúng. Với chuột lang, người dù tốt đến đâu cũng chỉ là người. Một bản tóm tắt của chính phủ nói thẳng điều này: chuột lang là loài sống theo nhóm và phải được nuôi ít nhất theo cặp.
Không chỉ chuột lang: vẹt, cá vàng và cả mèo
Chuột lang không phải con vật duy nhất bị “cấm cô đơn”. Theo Mental Floss, cá vàng cần ít nhất một bạn cùng bể, còn vẹt phải sống cùng hoặc thường xuyên được gặp những con vẹt khác. Mèo thì dễ thở hơn: luật không bắt bạn nuôi hai con, chỉ đòi con mèo duy nhất phải nhìn thấy đồng loại qua cửa sổ hoặc ngoài vườn.
Có một ngoại lệ khá thú vị là thỏ. Theo Tổ chức Tier im Recht (Động vật trong Pháp luật), việc nuôi thỏ lẻ vẫn không bị cấm, không giống phần lớn các loài gặm nhấm khác, mà nguyên nhân chủ yếu là do sức vận động của những người nuôi thỏ. Nói gọn: chuột lang không có hội vận động hành lang, nên phải chịu luật chặt hơn.
Khi một con chuột lang đi trước, con còn lại thành “tội phạm”
Bài toán không ai muốn giải
Quy định nghe hợp lý, cho đến lúc một con qua đời. Chuột hầu như không chết cùng lúc, kể cả hai con bằng tuổi. Một bài trên Nowiknow mô tả hệ quả: chủ nuôi phải mua thêm một con mới, thường nhỏ tuổi hơn, và khi con già chết thì lại phải mua tiếp, thành một vòng lặp không lối thoát. Bạn chỉ định nuôi một con, nhưng luật khiến bạn thành người nuôi chuột chuyên nghiệp.
Cô giáo tiểu học và nghề “mai mối”
Người tìm ra lối thoát là Priska Küng. Theo Ärzte Zeitung, bà là giáo viên tiểu học, nuôi chuột lang như một thú vui, sống ở một làng cách Zürich khoảng 30 km. Bà gặp đúng vấn đề này trong nhóm người quen, nên đem chính thú cưng của mình cho mượn. Trong tiếng Đức, ý tưởng ấy có tên Leihmeerschwein, nghĩa là “chuột lang cho mượn”. Theo chương trình The World của đài PRI, dịch vụ của bà đặt ở Hinwil, một ngôi làng gần Zürich.
Küng nói với ZME Science rằng chuột lang hầu như không bao giờ chết cùng lúc, nên người không muốn nuôi thêm con mới cần một giải pháp tạm. Theo bài dẫn lại trên The Star, bà cho thuê chuột lang cho những người cần tìm bạn tạm thời cho con còn sống. Còn Mental Floss mô tả rằng đây là dịch vụ cung cấp bạn đồng hành cho con chuột lang cô đơn trong phần đời còn lại. Hai mô tả chưa hoàn toàn khớp nhau, nên bạn đọc nào quan tâm nên hỏi trực tiếp người cho thuê.
Chuyện ghép đôi cũng không khó như nghe. Bà cho biết chuột lang tương đối dễ làm quen với nhau. Nhưng chính bà cũng thừa nhận rằng nuôi hai con vẫn thiên về thỏa hiệp hơn là một cuộc sống đúng nghĩa với bản tính của chúng.
Những thắc mắc xoay quanh chuột lang ở Thụy Sĩ
Nuôi một con chuột lang có bị phạt thật không?
Có, ít nhất là trên lý thuyết. Văn bản của chính quyền nêu rõ chuột lang là loài sống theo nhóm và phải được nuôi ít nhất hai con. The Star ghi rằng người vi phạm có thể bị xử phạt nếu bị phát hiện. Dù vậy, mức phạt cụ thể trong các bài báo quốc tế khá lộn xộn, nên tôi không đưa con số nào vào bài. Nếu cần trích dẫn, bạn hãy tra trực tiếp văn bản pháp luật trên trang chính thức của liên bang.
Luật có nói chuột lang bị trầm cảm không?
Không thấy chữ nào như vậy trong các tài liệu tôi đọc. Luật nói đến nhu cầu giao tiếp xã hội và quyền được thực hiện hành vi bình thường. “Trầm cảm” chỉ xuất hiện trong cách diễn giải của một số bài báo. Bạn nên viết theo hướng “ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần” thay vì khẳng định một chẩn đoán.
Chỉ có Thụy Sĩ làm vậy thôi sao?
Không hẳn. Thụy Sĩ nổi tiếng vì quy định rất cụ thể, nhưng một bài viết trên Scandinavia Standard cho biết Thụy Điển và Áo cũng có yêu cầu nuôi nhóm riêng cho vật nuôi trong nhà. Vì nguồn này chưa phải nguồn pháp lý, cách viết an toàn là “một trong những nước có quy định chặt nhất”, chứ đừng ghi là “duy nhất thế giới”.
Nuôi chuột lang ở nhà cần chuẩn bị gì?
Nếu bạn ở Việt Nam, luật Thụy Sĩ không áp dụng cho bạn, nhưng nguyên tắc thì rất dễ mượn. Hướng dẫn của hiệp hội nuôi chuột lang Thụy Sĩ nêu rằng chuồng cho hai con phải rộng ít nhất 0,5 m², mỗi con thêm cần thêm 0,2 m², và chuồng phải có chỗ trốn đủ cho tất cả cùng lúc. Nói ngắn gọn: nuôi cặp, cho rộng chỗ, và cho chúng nơi để trốn.
Tổng kết: Chuyện chuột lang và bài học về sự đồng hành
Câu chuyện chuột lang ở Thụy Sĩ nghe vui, nhưng đằng sau nó là một ý nghiêm túc: chăm sóc một con vật không chỉ là cho ăn và dọn chuồng, mà còn là hiểu nó cần gì để sống đúng với bản chất. Luật Thụy Sĩ đặt ý đó vào văn bản, và chuột lang là ví dụ dễ thấy nhất.
Cái hay của câu chuyện là luật nào cũng có kẽ hở, và cuộc sống thường tự tìm cách lấp. Ở đây, người lấp là một cô giáo tiểu học mang chuột lang của mình đi cho mượn. Tất nhiên dịch vụ ấy không hoàn hảo, và chính bà Küng cũng nhận rằng nuôi hai con vẫn là thỏa hiệp. Nhưng nó cho thấy một điều: khi luật đã nhìn nhận chuột lang như một sinh vật cần bầu bạn, thì xã hội cũng phải nghĩ cách để chúng có bạn. Còn ở nơi chưa có luật, người nuôi có thể tự làm điều đó: cho chuột lang một người bạn cùng loài.